Hz. Yahya Kıssası (يحيى) – Kur'an'daki Anlatımı

Zekeriyya müjdenin ardından nasıl oğul sahibi olacağını sorar. Eşi kısırdır. Kendisini de yaşlılık iyice güçten düşürmüştür. Bu durum şimdi müjdelenen ismin hemen yanında durur.

Cevap Rabbine yöneltir: Bu Allah için kolaydır. Zekeriyya’ya, Allah’ın onu da daha önce hiçbir şey değilken yarattığı hatırlatılır. Kendi varlığı, oğul hakkındaki sorusunu yönelttiği Yaratıcı’ya dayanır.

Zekeriyya bir alamet ister. Sağlıklı olduğu hâlde üç gece insanlarla konuşmayacaktır. Müjdelenen çocuk henüz bir doğum sahnesinde görünmez; önce baba bu alameti alır.

Sonra ibadet yerinden halkının karşısına çıkar. Onları işaretlerle sabah akşam tesbihe çağırır. Yahya’nın haberi, kendi nitelikleri anlatılmadan önce bile Zekeriyya’nın duasının ötesine uzanır: Topluluk tesbihe davet edilir.

Âl-i İmrân suresi, melekler seslendiğinde Zekeriyya’yı ayakta namaz kılarken gösterir. Allah ona Yahya’yı müjdeler. Oğul hakkındaki haber, onun nasıl biri olacağına dair haberi de içerir.

Yahya Allah’tan bir kelimeyi tasdik edecek, seçkin ve iffetli olacak; salihler arasında bir peygamber olacaktır. Müjde mal, saray veya askerî güç saymaz. Tasdiki, ahlâkı ve peygamberlik görevini anar.

Zekeriyya burada da nasıl olacağını sorar, yaşını ve eşinin kısırlığını belirtir. Allah’ın dilediğini yaptığı cevabını alır. Alamet istediğinde üç gün insanlarla yalnız işaretle konuşacağı bildirilir. Meryem suresinin gece ifadesiyle buradaki gün ifadesi iki ayrı olay hâline getirilmez.

Alametle birlikte Rabbini çok anması, akşam ve sabah O’nu tesbih etmesi emredilir. Yahya’nın müjdesi bir çocuğun gelip gelmeyeceği sorusunda kalmaz. Peygamberliği belirtilir, baba da zikir ve tesbihe yöneltilir.

Sonra hitap Yahya’nın kendisine yönelir. Allah ona Kitab’a kuvvetle sarılmasını emreder. Kıssa babasının dileğinde kalmaz. Çocuk kendi görevini alır.

Allah ona daha çocukken hüküm ve hikmet verir. Kesin yaşı belirtilmez. Belirleyici olan sonradan konmuş bir yıl sayısı değil, erken verilen nimettir.

Bu hikmetin yanında Allah katından şefkat ve temizlik vardır. Yahya takva sahibi diye anlatılır. Kitab’a sarılması gereken kuvvet böylece insanlara sertlikle eş tutulmaz.

Görev ve nimet birlikte durur: Kitap, erken hikmet, şefkat, temizlik ve takva. Sonraki ayet bu tanımı anne babasının yakınına taşır.

Yahya anne babasına iyi davranırdı. Kitap ve erken hikmetten sonra Kuran bu ilişkiyi açıkça anar.

Zorba ve asi değildi. Tanım, olumlu bir bildirimle açık bir sınırı birleştirir: Anne babaya iyilik, zorbalıkla yan yana değildir.

Erken verilen hikmet, bu insanı yakınlarına karşı sorumluluğun üstüne çıkarmaz. Görevini değerli kılan aynı portrede anne babaya iyilik görünür kalır.

Metin böylece kuvvetiyle yumuşaklığını birlikte taşır. Bu ahlâk tanımından sonra hayatının büyük eşiklerine selâm gelir.

Yahya’ya doğduğu gün, öleceği gün ve diri olarak kaldırılacağı gün selâm vardır. Üç eşik, bakışı bütün varlığına yayar.

Ölüm şekli burada belirtilmez. Ayet saray, zindan veya idam anlatmaz. Bildirimi bu üç günde selâmdır. Sonraki bir ölüm hikâyesini onun yerine koyarak bu şahitliği gözden kaybetmeyiz.

Enbiyâ suresi Yahya’nın babasının kıssasına girdiği duayı da hatırlatır: Zekeriyya çocuksuz bırakılmamayı ister ve Allah’ı en hayırlı varis diye anar. Allah onu işitir, Yahya’yı bağışlar ve eşinin kısırlık engelini giderir.

Adı geçenler hayırlı işlere koşar, Allah’a ümit ve korku içinde seslenir, O’nun huzurunda huşu gösterirler. İstenen oğul artık bu ortak övgünün içindedir. Kendi ahlâkı ve ailenin duası yan yana korunur.

Ayrı bir sahih rivayet Muhammed’in ﷺ miraç yolculuğuna götürür. Cibril’le ikinci göğe yükselir. Giriş istenir.

Cibril’in ve yanındaki kişinin kim olduğu, sonra Muhammed’in ﷺ çağrılıp çağrılmadığı sorulur. Cibril bunu doğrular. Ardından hoş geldin denir.

Muhammed ﷺ İsa ve Yahya’yla karşılaştığını anlatır. Onlar kendisini kardeş ve peygamber olarak karşılar. Rivayet bu karşılaşmayı ve selâmı korur; Yahya’nın yeryüzündeki hayatına başka bir durak eklemez.

Karşılama, Kuran portresinin sonundaki dirilişle eş tutulmaz. Bu yolculuk rivayetine aittir. Yahya’nın tanıtılan ahlâkının yanında şimdi İsa’yla birlikte Muhammed’i ﷺ karşıladığı aktarılmış bir buluşma vardır.

Kuran Yahya’yı Zekeriyya, İsa ve İlyas’ın yanında anar. Her biri salihlerdendir.

Yahya böylece yalnız başka bir peygamberin müjdelenen oğlu olarak kalmaz. Kendi adı bu sırada yer alır. Doğum müjdesinin onun hakkında söyledikleri uzun bir uydurma biyografiyle değiştirilmez; sonraki övgülerle tamamlanır.

Portreyi erken hikmet, şefkat, temizlik, takva ve anne babaya iyilik belirlemiştir. Sonuç bunları salihler arasında oluşunda toplar.

Sonraki kıssa İsa’ya yönelir. Ayrı karşılaşma rivayetinde ikisi zaten birlikteydi; şimdi İsa’nın kendi görevi daha ayrıntılı anlatılır.