Hz. Hârûn (Harun) Kıssası (هارون) – Kur'an'daki Anlatımı

Musa yalnız kendisi için kolaylık istemez. Yükü onunla taşıyacak bir insanın adını söyler: “Ailemden bir yardımcı ver: kardeşim Harun’u. Onunla gücümü pekiştir ve onu görevime ortak et.” İstek yalnız akrabalıkta kalmaz. Musa istediği ortak sorumluluğu açıkça belirtir.

Sonra amacını söyler: “Seni çokça tesbih edelim ve çokça analım. Sen bizi görüyorsun.” Tek başına dua eden kişinin sözlerinde şimdi birlikte bir “biz” vardır. Kardeşlerin görevi Rablerini tesbih etmeye ve anmaya dayanacaktır. Allah Musa’nın isteğini kabul eder.

Kasas suresi bu desteğe başka bir bakış sunar. “Kardeşim Harun benden daha açık konuşur. Beni doğrulayan bir yardımcı olarak onu da benimle gönder. Beni yalanlamalarından korkuyorum.” Musa hem Harun’un yeteneğini hem korktuğu reddedişi dile getirir. Kardeşi başka bir mesaj getirmeyecektir. Onu elçilik görevinde destekleyip doğrulayacaktır.

Allah Musa’nın gücünü kardeşiyle artıracağını ve ikisine yetki vereceğini bildirir; karşıtları onlara ulaşamayacaktır. O’nun ayetleri sayesinde ikisi ve kendilerine uyanlar üstün gelecektir. Harun’un katılması artık yalnız Musa’nın isteği değildir. Dua kabul edilmiş; ortak elçilik Allah’ın vaadi altına alınmıştır.

Şimdi görev ikisine yönelir. Musa ve kardeşi Allah’ın ayetleriyle gitmeli, O’nu anmakta gevşememelidir. Yolları sınırı aşmış Firavun’a çıkmaktadır. Özellikle ona yumuşak konuşmaları istenir; belki düşünür ya da Allah’tan sakınır.

Kardeşler endişelerini gizlemez: “Rabbimiz, bize karşı aceleyle saldırmasından veya daha çok azmasından korkuyoruz.” Bu korku birlikte dile getirilir. Allah ikisine korkmamalarını bildirir. Onlarla beraberdir; işitir ve görür.

Söyleyecekleri mesaj da kendilerine emanet edilir: “Biz Rabbinin elçileriyiz. İsrailoğullarını bizimle gönder ve onlara eziyet etme. Sana Rabbinden bir ayetle geldik.” Adına geldikleri Rab, Firavun’un Rabbi olarak da anılır. Kurtuluş isteği ayetten ayrılmaz; onun yanında yer alır.

“Hidayete uyana selâm vardır. Yalanlayıp yüz çevirenlere azap geleceği bize vahyedildi.” Yumuşak konuşmak, mesajı zulmü onaylamaya dönüştürmez. İkisi de aynı hükümdara gidecek, aynı Rabbi anacak ve aynı serbest bırakılmayı isteyecektir. Önceki korkularının yanında artık Allah’ın işittiği ve gördüğü güvencesi vardır.

Sihirbazlar secdeye kapanır. İman sözleri iki kardeşi anar: “Harun ve Musa’nın Rabbine iman ettik.” Şimdi bu insanlar birlikte gönderilen elçilerin Rabbine inandıklarını söylemektedir. Firavun bunu kabul ederek cevap vermez. Yönelişleri hakkında karar verme yetkisini kendinde görür.

“Ben size izin vermeden ona mı inandınız? O, size sihir öğreten önderinizdir!” Suçlaması budur. Ardından ellerini ve ayaklarını çaprazlama kesmekle, hurma gövdelerine asmakla tehdit eder. Kimin azabının daha ağır ve daha kalıcı olduğunu öğreneceklerini söyler.

Sihirbazların cevabı onun iddiasını tersine çevirir: “Seni bize gelen açık delillere ve bizi yaratana tercih etmeyeceğiz. Vereceğin hükmü ver. Sen ancak bu dünya hayatında hüküm verebilirsin.” Tehdidine rağmen imanları sürer. “Hatalarımızı ve bizi zorladığın sihri bağışlaması için Rabbimize iman ettik. Allah daha hayırlı ve daha kalıcıdır.”

Pasaj, bu sınırlı gücün karşısına Rabbe varılan son karşılaşmayı koyar. O’na suçlu olarak gelenin yeri cehennemdir; orada ne ölür ne yaşar. İman edip salih işler yaparak gelenlere yüksek dereceler, altlarından ırmaklar akan ve içinde sürekli kalacakları cennetler vardır. Bu, arınanların karşılığıdır. Dönüm noktasının içinde ortak iman sözü durur: Harun ve Musa’nın Rabbi.

Musa için otuz gece belirlenir, on gece daha eklenir. Böylece Rabbinin tayin ettiği süre kırk gece olur. Musa Harun’a şöyle der: “Kavmimin içinde beni temsil et. Islah et ve bozguncuların yoluna uyma.” İstenen destek yeni bir biçim alır: Musa buluşmaya giderken Harun toplumun sorumluluğunu taşıyacaktır.

Musa gelir ve Rabbi onunla konuşur. Musa, “Rabbim, Seni görmeme izin ver” diye ister. Allah O’nu göremeyeceğini bildirir ve dağı gösterir: Dağ yerinde kalırsa Musa O’nu görecektir. Rabbi dağa tecelli ettiğinde dağ toz olur ve Musa bayılır. Kendine geldiğinde Allah’ı tenzih eder ve şöyle der: “Sana tövbe ediyorum; ben iman edenlerin ilkiyim.”

Allah Musa’nın mesajlarıyla ve onunla konuşmasıyla seçildiğini doğrular. Musa verileni almalı ve şükretmelidir. Levhalarda öğüt ve açıklamalar vardır. Onları kuvvetle almalı ve kavmine içlerindeki en güzel olana uymalarını emretmelidir. Fasıkların yurdunun gösterileceği uyarısı da bu görevin yanında yer alır.

Sınır da bildirilir: Haksızca kibirlenen, bütün ayetleri reddeden, doğru yolu seçmeyip sapıklık yolunu izleyenler Allah’ın ayetlerinden uzaklaştırılır. Ayetleri ve ahiret buluşmasını yalanlayanların amelleri boşa gider. Musa bu görevi alırken Harun’un kavmi içindeki görevi sürer: doğruyu desteklemek ve bozguncuların yoluna uymamak.

Harun’un sorumluluk taşıdığı toplum takipten kurtarılmıştır. Allah Musa’ya kullarıyla gece yola çıkmasını ve denizde kuru bir yol açmasını bildirmiş, yakalanmaktan ve başka şeylerden korkmamasını söylemiştir. Firavun ordusuyla peşlerine düşmüş; deniz onları örtmüştür. Kavmini doğru yola değil, sapıklığa götürmüştür.

Allah İsrailoğullarına bu kurtuluşu, dağın sağ tarafındaki buluşmayı, kudret helvası ve bıldırcınla sağlanan rızkı hatırlatır. Güzel nimetlerden yemeli, fakat sınırı aşmamalıdırlar. O’nun gazabına uğrayan yıkıma düşer. Bu uyarının yanında tövbe eden, iman eden, salih iş yapan ve hidayete uyan için bağışlanma vardır.

Musa kavminden önce ilerlemiştir. Acelesi sorulduğunda, “Onlar izimde geliyor. Hoşnut olman için Sana acele geldim, Rabbim” diye cevap verir. Fakat Allah halkının yokluğunda sınandığını ve Sâmirî’nin onları saptırdığını bildirir. Musa öfkeli ve üzgün döner. “Rabbiniz size güzel bir söz vermedi mi? Süre size uzun mu geldi? Yoksa Rabbinizin gazabını üzerinize getirmek istediniz de bana verdiğiniz sözü mü bozdunuz?”

Şöyle açıklarlar: “Sözünü kendi gücümüzle bozmadık. Halkın ziynetlerinden yükler taşıyorduk, onları attık; Sâmirî de attı.” O, kendilerine ses çıkaran bir buzağı gövdesi yapmıştı. Bunun kendilerinin ve Musa’nın ilahı olduğu iddiasının yanında unutma da anılır. Oysa nesne hiçbir sözle cevap vermez, ne zarar ne fayda sağlayabilir. Harun’un önceden yaptığı uyarı işte bu çelişkiye yönelir.

Harun insanlara Musa dönmeden önce seslenmiştir: “Kavmim, bununla yalnız sınanıyorsunuz. Rabbiniz Rahmân’dır. Bana uyun ve emrime itaat edin.” Buzağının yanına ikinci bir nesne koymaz. Rablerini anar ve kendisine emanet edilen yönetime uymalarını ister. Cevapları ona açıkça karşı çıkar: “Musa dönünceye kadar ona tapmaktan vazgeçmeyeceğiz.”

Buzağı ziynetlerinden yapılmış, ses çıkaran bir gövdedir; fakat ne onlarla konuşabilir ne bir yol gösterebilir. Onu benimseyerek haksızlık etmişlerdir. A‘râf suresi sapıklıklarını fark etmelerini ve pişmanlıklarını da korur: “Rabbimiz bize merhamet etmez ve bizi bağışlamazsa kaybedenlerden olacağız.”

Musa öfke ve üzüntüyle döner. Ayrılışından sonra ne kadar kötü davrandıklarını kavmine söyler: “Rabbinizin hükmünü mü aceleye getirmek istediniz?” Sonra levhaları bırakır, kardeşinin başından tutup kendine çeker. Şimdi Harun onun sorusuyla karşı karşıyadır: “Sapıttıklarını gördüğünde bana uymanı ne engelledi? Emrime karşı mı geldin?” Harun cevap verir: “Annemin oğlu, sakalımı ve başımı tutma. İsrailoğullarını böldüğümü ve sözünü gözetmediğimi söylemenden korktum.” İçinde bulunduğu baskıyı da belirtir: “Halk beni güçsüz bıraktı ve neredeyse öldürdü. Düşmanları bana sevindirme; beni haksızlık edenlerle bir tutma.”

Musa ardından Rabbine dua eder: “Beni ve kardeşimi bağışla. Bizi rahmetine al. Sen merhamet edenlerin en merhametlisisin.” Bölüm buzağıyı benimseyenlere dünya hayatında gazap ve aşağılanma geleceğini bildirir; kötülüklerinden sonra tövbe edip iman edenler içinse bağışlanmayı ve rahmeti doğrular. Musa’nın öfkesi yatışınca levhaları yeniden alır. Yazılarında Rablerinden sakınanlar için hidayet ve rahmet vardır. Kardeşine yöneltilen sert soruyu böylece ikisini birlikte kapsayan bir dua izler.

Meryem suresi Musa’yı seçilmiş elçi ve peygamber olarak anar; Allah onu dağın sağ tarafından çağırmış ve özel konuşmaya yaklaştırmıştır. Ardından Harun’u açıkça peygamber olarak belirtir: Allah rahmetinden Musa’ya kardeşi Harun’u bağışlamıştır. Kardeşi yalnız insanlar arasından istenen bir yardımcı değildir; peygamberliği doğrulanır.

Musa ve Harun’a doğruyu yanlıştan ayıran ölçü, ışık ve sakınanlar için öğüt verilmiştir. Bu insanlar Rablerinden gizlide korkar, kıyamet saatinden endişe ederler. Kardeşlerin ortak görevi böylece verilen hidayetle de bağlantılıdır.

Sâffât suresi Allah’ın ikisine lütfunu özetler: Onları ve kavimlerini büyük sıkıntıdan kurtarmış, yardım etmiş ve üstün gelmelerini sağlamıştır. İkisine apaçık kitabı vermiş, doğru yola iletmiştir. Sonraki nesiller arasında anılışları korunmuştur.

Musa ve Harun üzerine selâm bildirilir. Allah iyilik yapanlara böyle karşılık verir; ikisi O’nun mümin kullarındandır. Harun’un kıssası böylece kardeşine baskı altında verdiği açıklamayla bitmez. İkisini birlikte anan şahitlikle biter: korunmuş, doğru yola iletilmiş ve selâmla hatırlanmışlardır.