Hz. Nûh (Nuh) Kıssası (نوح) – Kur'an'daki Anlatımı

Nûh kavmini gece gündüz çağırır. Fakat davet birçok kişiyi yaklaştırmaz; ondan daha çok kaçarlar. Rabbine durumu anlatırken yalnızca cevap alamadığını söylemez. Onları bağışlanmaya çağırdığında yaptıklarını da aktarır.

“Onları bağışlaman için her çağırdığımda parmaklarını kulaklarına tıkadılar, elbiselerine büründüler. Direnmeye ve büyüklenmeye devam ettiler.”

Duymak istemez, çağrıdan uzaklaşırlar. Nûh ise onlara tek bir yoldan seslenmekle kalmaz. Açıkça çağırır. Hem herkesin önünde hem de gizlice konuşur. Ret, davetini sona erdirmez; onu farklı yollarla sürdürür.

Sözleri yalnızca sonun uyarısından da oluşmaz. “Rabbinizden bağışlanma dileyin,” der. “O çok bağışlayandır. Size bol yağmur gönderir, mallar ve oğullarla destek olur; sizin için bahçeler ve ırmaklar var eder.”

Onlar kulaklarını kapatırken Nûh açık bir gelecekten söz eder: Bağışlanma, rızık, su ve gelişme. Çağrısıyla cevapları arasında bu karşıtlık vardır. Nûh Rablerine dönmelerini ister; onlar ise kendilerini bağışlanmaya götürecek sözden kaçarlar.

Nûh insanlara Allah’a neden gereken saygıyı göstermediklerini sorar. Kendi yaratılışları cevabın bir parçasıdır: Allah onları farklı aşamalardan geçirerek yaratmıştır. Yalnız reddettikleri söze değil, varlıklarını mümkün kılan şeylere de dikkat etmelidirler.

“Allah’ın yedi göğü kat kat nasıl yarattığını görmediniz mi? Ayı onların içinde bir ışık, güneşi de bir kandil yaptı.”

Çağrı kendi yaratılışlarından göklere, aya ve güneşe, ardından yeniden yeryüzüne uzanır. Allah onları yerden meydana getirmiştir. Oraya dönecek, sonra O’nun tarafından yeniden çıkarılacaklardır. Şimdi yaşadıkları hayat bütün hikâye değildir. Başlangıçları ve dönüşleri de bugünleri gibi Rablerinin hükmündedir.

“Allah, üzerinde geniş yollarda yürüyebilmeniz için yeryüzünü önünüze serdi.”

Nûh yürüdükleri zeminden ve üzerlerindeki ışıktan söz eder. Kulluk çağrısını hayatlarından ayırmaz. Hareket ettikleri dünya, kendisine davet ettiği Yaratıcı’nın kudreti altındadır. Nûh’tan uzaklaşabilirler. Fakat yaratılışları, ölümleri ve yeniden dönüşleri kendi ellerinde değildir.

“Ey kavmim, Allah’a kulluk edin. Sizin O’ndan başka ilahınız yoktur.” Nûh, kendilerine gönderildiği insanlara seslenir ve çağrısını bir uyarıyla birleştirir: Onlar için büyük, acı bir günün azabından korkmaktadır.

Önderler uyarıyı kabul etmeye hazır bir cevap vermez. Sapmış olanın Nûh olduğunu söylerler. “Seni apaçık bir sapma içinde görüyoruz.”

Nûh kendisini farklı bir varlık olarak göstermeden suçlamayı reddeder. “Ey kavmim, ben sapmış değilim. Âlemlerin Rabbinden gönderilmiş bir elçiyim. Rabbimin mesajlarını size iletiyor, içtenlikle öğüt veriyorum. Allah’tan sizin bilmediğinizi biliyorum.”

Fakat onlara seslenenin bir insan oluşu, elçiliğine karşı itiraza dönüşür. İnkârcı önderler şöyle der: “O sadece sizin gibi bir insan. Üstünüze çıkmak istiyor. Allah isteseydi melekler gönderirdi. Atalarımızdan böyle bir şey duymadık.”

Ona üstünlük arzusunu yakıştırırlar. Ardından onu cinlenmiş bir adam diye niteler, bir süre beklemelerini isterler. Böylece tartışmanın yönü değişir: Nûh tek Allah’a çağırırken karşı çıkanlar onun kişiliğini, atalarını ve kendilerince bir elçinin nasıl olması gerektiğini konuşur. İçlerinden bir insan oluşu, mesajını reddetme gerekçesi olur.

Herkes Nûh’u reddetmez. Ona uyanlar vardır. Fakat inkârcı önderler bunu da aleyhine kullanır. “Sende ancak bizim gibi bir insan görüyoruz,” derler. “İlk bakışta sana yalnız aramızdaki en aşağı saydıklarımız uyuyor. Bize karşı bir üstünlüğünüzü de görmüyoruz. Aksine sizi yalancı sanıyoruz.”

Küçümsemeleri hem elçiye hem de iman edenlere yönelir. Nûh bir soruyla cevap verir: Ya Rabbinden açık bir delil ve onlara görünmeyen bir rahmet almışsa? İstememelerine rağmen onları buna zorlayabilir mi?

Çağrısı için mal istemez. Karşılığını yalnız Allah’tan bekler. İman edenleri de kovmayacaktır. Onlar Rablerine kavuşacaktır. “Ey kavmim, onları uzaklaştırırsam Allah’a karşı beni kim korur? Düşünmez misiniz?”

Küçümsedikleri insanlar ona uyduğu hâlde neden inanacaklarını sorduklarında cevap verir: “Daha önce yaptıkları hakkında ne biliyorum?” Onların hesabı Rabbine aittir. Kendisi açık bir uyarıcıdır; onların isteğiyle müminleri dışlayan biri değildir.

Kendi konumunu da sınırlar. Allah’ın hazinelerine sahip olduğunu ileri sürmez. Gaybı bilmez, melek olduğunu söylemez. Karşı çıkanların hor gördüğü insanları Allah’ın iyiliğinden mahrum da ilan etmeyecektir. Allah içlerindekini daha iyi bilir. Nûh bunu aşarak hüküm verse kendisi zalimlerden olur.

Nûh, varlığı ve Allah’ın ayetlerini hatırlatması kendilerine ağır geldiğinde de kavmine seslenir. Ayrılığı gizlemez. “Ey kavmim, aranızda bulunmam ve Allah’ın ayetleriyle öğüt vermem size ağır geliyorsa bilin ki ben Allah’a güveniyorum.”

Sonra kararlılıklarının karşısında durur. Allah’a ortak saydıklarıyla birlikte planlarını bir araya getirsinler. İşleri kendileri için belirsiz kalmasın. Ardından ona karşı harekete geçsin, süre de tanımasınlar.

Bu, çağrısına katlanamayanlara yöneltilmiş bir meydan okumadır. Nûh onların ilahlarına karşı başka ilahlarla ittifak öne sürmez. Güvendiği Rabbini söyler: Allah.

Onlardan istemediği şeyi de hatırlatır. “Yüz çevirirseniz bilin ki sizden ücret istemedim. Benim karşılığım yalnız Allah’a aittir. O’na teslim olanlardan olmam emredildi.”

Uymaları veya uzaklaşmaları görevini bir alışverişe dönüştürmez. Çağrı aynı Rabbe yöneliktir; güveni kavminin verebileceği karşılığa bağlı değildir.

Nûh Rabbine insanların kendisine itaat etmediğini bildirir. Bunun yerine, malı ve çocukları ancak kaybını artıran kişilere uyarlar. Örnek aldıkları güç onları kurtuluşa götürmez.

Redde büyük bir tuzak eklenir. Taptıkları ilahlara bağlı kalma çağrısı da vardır: “İlahlarınızı bırakmayın. Wadd’ı, Suvâ’ı, Yegûs’u, Yeûk’u ve Nesr’i terk etmeyin.”

Bu isimler direnişlerini belirginleştirir. Nûh yalnız Allah’a çağırır. Karşı çağrıysa onları vazgeçirmeye çalıştığı ilahları özellikle bırakmamalarıdır. Bireylerin reddi, başkalarını da aynı bağlılık içinde tutmayı amaçlayan bir söze dönüşür.

Nûh Rabbine onların birçok kişiyi saptırdığını söyler. Duasında artık şu istek de vardır: “Zulmedenlerin sapmasını daha da artır.”

Bu artık bağışlanma dileğinin ardından vaat edilen yağmur değildir. Reddettikleri çağrının yanında kendi ısrar çağrıları durur. Nûh bunu da Rabbine sunar: Belirsiz bir yanlış anlaşılma olarak değil, itaatsizlik, tuzak ve saptırma olarak.

Karşı çıkanlar Nûh’tan bir açıklama daha istemez. Tartışmayı kendisini suçlamak için kullanırlar: “Nûh, bizimle tartıştın ve bunu uzattın. Doğru söyleyenlerdensen bize haber verdiğin şeyi getir.”

İsteklerine göre uyarı hemen bir kanıta dönüşmelidir. Fakat Nûh azabın kendi gücünde olduğunu söylemez. “Onu size ancak Allah, dilerse getirir. O’nu aciz bırakamazsınız.”

Öğüdü de Allah’ın iradesinden bağımsız değildir. Nûh, içtenlikle öğüt vermek istese bile Allah onları sapmada bırakmayı dilerse bunun fayda vermeyeceğini açıklar. “O sizin Rabbinizdir. O’na döndürüleceksiniz.”

Elçiye yönelik açık bir tehdit de vardır: “Nûh, vazgeçmezsen taşlananlardan olacaksın.”

Hem bildirilen azaba meydan okur hem de kendilerini uyaran insanı tehdit ederler. Nûh’un cevabı ikisini ayırır: Kendisi uyarıcıdır, hükmün sahibi değil. Reddettikleri Rab, sonunda döndürülecekleri aynı Rabdir.

Nûh yalancılıkla suçlanır. Allah’ın kuluna cinlenmiş der, onu sertçe geri çevirirler. Çağrısının karşısındaki ret artık yalnızca görmezden ve duymazdan gelmekle kalmaz.

Şimdi Rabbine seslenir. “Rabbim, beni yalanladıkları için bana yardım et.” Başka bir anlatımda duası şöyledir: “Rabbim, kavmim beni yalanladı. Benimle onlar arasında hükmet; beni ve yanımdaki müminleri kurtar.”

Yalnız kendisi için yardım istemez. İman edip yanında bulunanları açıkça anar. Karşı çıkanların küçümsediği insanlar kurtuluş duasına dahildir.

Nûh Rabbinin önünde durumunu dile getirir: “Yenik düştüm. Bana yardım et.”

Karşı çıkanlara Allah’a güvenini bildiren elçi şimdi durumunu Allah’a sunar. Duası reddi belirtir, bir hüküm ister ve müminleri de içine alır. Uzun çağrı bu duaya varır. Hükmün nasıl geleceği sorusunun cevabı kavminin elinde değildir.

Allah Nûh’a, daha önce iman edenlerden başka kavminden kimsenin artık inanmayacağını vahyeder. Diğerlerinin yaptıkları yüzünden üzülmemelidir. Çağrı, şimdi Rabbi tarafından kendisine bildirilen bir sınıra ulaşmıştır.

Ardından yeni bir görev alır: “Gemiyi gözetimimiz altında ve vahyimize göre yap. Zulmedenler için Bana başvurma. Onlar boğulacak.”

Nûh gemiyi yapar. Çalışırken kavminin önderleri yanından geçer, onunla alay eder. Yalnız sözlerini reddetmezler. Allah’ın emriyle yürüttüğü inşa da alaylarına konu olur.

Nûh cevap verir: “Bizimle alay ediyorsanız, siz bizimle nasıl alay ediyorsanız biz de sizinle öyle alay edeceğiz. Kimi küçük düşüren bir azabın yakalayacağını ve kimin üzerine kalıcı bir azabın ineceğini öğreneceksiniz.”

Böylece kendilerinden emin oldukları yön sorgulanır. Şimdi elçiyi gemi yaparken görür, alaya alırlar. O ise başka bir hüküm bildirir: Sonunda kimin küçük düşeceğini, onların kendisi hakkındaki yargısı belirlemeyecektir. Kurtuluş emriyle boğulma haberi yan yana dururken Nûh inşayı sürdürür.

İnşa emri bir işaretle bağlantılıdır. Allah’ın emri gelip tandır kaynadığında Nûh, alınması bildirilenleri gemiye bindirecektir. Zamanı kavminin alayı değil, Rabbinin emri belirler.

Her türden bir çift ve ailesini almalıdır. Fakat aile için açıkça bir istisna vardır: Hakkında hüküm daha önce verilmiş olanlar. İman edenler de binecektir. Onunla birlikte inananlar azdır.

Emir böylece hem yakınlık hem sınır taşır. Nûh’un ailesi anılır; istisna gizlenmez. Müminler anılır; az olmaları geride bırakılma şartına dönüşmez. Zulmedenler içinse Allah’a başvurmamalıdır: Bildirilen sonları boğulmaktır.

Sonra emir gelir ve tandır kaynar. Allah Nûh’a çiftleri, belirtilen istisna dışındaki ailesini ve müminleri gemiye almasını buyurur. Önderlerin yapımıyla alay ettiği gemi, emredilen kurtuluşun yeri olur. Artık davet Nûh’un konumunu tartışmaya değil, gemiye binmeye yöneliktir.

Göğün kapıları boşalan suyla açılır. Aynı anda Allah yeryüzünden kaynaklar fışkırtır. Su yukarıdan gelir, topraktan da çıkar. Sular önceden belirlenmiş bir iş için birleşir.

Gemi artık alaycıların yanından geçtiği bir inşa değildir. Allah Nûh’u levhalar ve bağlantılardan oluşan araç üzerinde taşır. Gemi O’nun gözetiminde ilerler.

Yapım ve yolculuk aynı emre bağlıdır. Önce Nûh’a gemiyi Rabbinin vahyine göre inşa etmesi bildirilmişti. Şimdi gök ve yer su verirken gemi onu taşır. Kurtuluş, kavminin yalanladığı kula yöneliktir.

Karşı çıkanlar Nûh’u, kendilerine üstün tutmak istemedikleri bir insan olarak görmüştü. Ona inananları küçümsemiş, çalışmasıyla alay etmişlerdi. Şimdi onların yargıları suyu durduramaz. Gemi, Nûh’un güvendiği Rabbin gözetiminde ilerler.

Nûh binecek olanlara seslenir: “Gemiye binin. Onun gitmesi de durması da Allah’ın adıyladır. Rabbim bağışlayan, merhamet edendir.” Rabbinin adı yolculuğun da bitişinin de üzerindedir.

Gemi içindekileri dağlar gibi dalgalar arasında taşır. Bu sırada Nûh uzakta bulunan oğullarından birine seslenir. Uyarı artık yalnız bir kavme yönelmez. Babanın açıkça yanına, gemiye çağırdığı oğluna ulaşır.

“Oğlum, bizimle bin. İnkârcılarla kalma.”

Oğlu başka bir planla cevap verir. “Bir dağa sığınacağım. Beni sudan korur.” Nûh gemiye çağırırken o dağdan söz eder. Korunmayı beklediği bir yer söyler.

Nûh bu güvenceyi reddeder. “Bugün Allah’ın emrinden, O’nun merhamet ettiğinden başka kimse korunamaz.”

Sonra aralarına bir dalga girer. Oğlu boğulanlardan olur. Babanın çağrısı ve oğlun planı artık iki ihtimal olarak yan yana durmaz. Dalga onları ayırır; dağdan beklenen koruma oğlunu kurtarmaz. Nûh ve gemidekiler taşınırken aynı olayda bir yakınını kaybeder.

Sonra emir gelir: “Ey yer, suyunu yut. Ey gök, tut.”

Su azalır. İş karara bağlanır. Gemi el-Cûdî üzerinde durur. Dalgalar arasındaki yolculuk, gemideki insanların hükmüyle değil, onları gözetiminde taşıyan aynı Rabbin emriyle sona erer.

Suyun geldiği göğe ve yere durma ve suyu alma emri ulaşır. Yükselen tufanın ardından sular çekilir. Nûh’u ve yanındakileri taşıyan gemi artık durmaktadır.

“Zulmeden kavim uzak olsun,” denir.

İnşa sırasındaki alay, azabı getirme talebi ve sudan başka türlü kaçabileceğini ileri sürmek hükmü değiştirmemiştir. Tufan artık yükselmez. Gemi artık yol almaz. Fakat durması Nûh için her soruyu bitirmez. Aldığı kurtuluşun yanında oğlunu kaybetmiş olması da vardır.

Nûh Rabbine seslenir. İsteği, oğlu hakkında söylediğiyle Allah’ın vaadi hakkında bildiğini birleştirir.

“Rabbim, oğlum benim ailemdendir. Senin vaadin gerçektir ve Sen en iyi hükmedensin.”

Baba aile bağını dile getirir. Aynı zamanda vaadin doğruluğunu sorgulamaz. Fakat Rabbinin cevabı bir sınır gösterir: Oğlu kurtuluş vaat edilen aileye dahil değildir. Allah’ın cevabında doğru olmayan davranış anılır; Nûh’a bilgisi olmayan bir şeyi istememesi bildirilir.

“Cahillerden olmayasın diye sana öğüt veriyorum.”

Vaat geri alınmaz. Nûh, ondan neyi çıkaramayacağı konusunda bilgilendirilir. Oğlu yine yakınıdır; fakat bu, belirtilen istisnayı hükmün dışına çıkarma hakkı vermez.

Nûh Rabbine cevap verir: “Bilmediğim bir şeyi Senden istemekten Sana sığınırım. Beni bağışlamaz ve bana merhamet etmezsen kaybedenlerden olurum.”

Sonraki duası bu sınıra karşı yönelmez. Allah’a sığınır, bağışlanma ve merhamet diler. Kurtuluş verilmiş elçi, kendi isteğinde de Rabbinin bildirimine muhtaçtır.

Kurtuluşa, Allah’ın Nûh’a öğrettiği şükür sözleri de dahildir. Yanındakilerle gemiye yerleştiğinde şöyle demelidir: “Bizi zulmeden kavimden kurtaran Allah’a hamdolsun.” Şunu da istemelidir: “Rabbim, beni bereketli bir yere indir. Sen indirenlerin en iyisisin.”

Kurtuluş yalnız karşı çıkanlardan uzaklaştırmaz. Nûh’un bereket dilemesi gereken yeni bir başlangıca da götürür. Olayda işaretler vardır ve aynı zamanda bir sınama söz konusudur.

Sonra kendisine emir ulaşır: “Nûh, Bizden selametle; senin ve yanındakilerden toplulukların üzerine bereketlerle in.”

Kurtulanlar anlatıdan yalnızca çıkarılıp bırakılmaz. Onlara selamet ve bereket bildirilir. Fakat topluluklara yönelen bakış başka bir sınır da içerir: Allah’ın bir süre faydalandıracağı, ardından Kendisinden acı bir azabın dokunacağı topluluklar olacaktır.

Başlangıç bereketlidir; ancak gelecek bütün insanların sonu ayrım gözetmeden güvenceye alınmaz. Nûh inebilir. Uzun görevi onu retten, inşadan ve tufandan geçirmiştir. Şimdi yeni başlangıcının üzerinde Rabbinin bildirdiği selamet vardır.

Bu sonun arkasında Kuran’ın bir sayıyla belirttiği süre vardır: Nûh kavmi arasında bin yıldan elli eksik kalmıştır. Zulmederken kendilerini yakalayan tufandan önce dokuz yüz elli yıl vardır. Gece gündüz çağrı, hemen reddedilmiş tek bir uyarıya değil, bu uzun kalışa aittir.

Nûh, Rablerinden gelen bir öğüdün içlerinden bir insan aracılığıyla ulaşmasına şaşıp şaşmadıklarını sormuştu. Onları uyarmalıydı; böylece Allah’tan sakınıp merhamete erişebilirlerdi. Onu yalanladılar. Allah Nûh’u ve gemide yanındakileri kurtardı; ayetlerini yalanlayanları boğdu.

Dolu gemi kurtulanları taşıdı. Onlar ardıllar oldular; kurtuluş ve gemi âlemler için bir işaret oldu. Kavminin çoğu inanmamıştı. Rabbi güçlü ve merhametlidir.

Nûh Allah’a seslenmiş, Allah ona karşılık vermişti. Onu ve ailesini büyük sıkıntıdan kurtardı, soyunu devam edenler yaptı. Sonraki nesiller arasında Nûh’un hatırası da kaldı.

“Âlemler içinde Nûh’a selam olsun.”

Bu selam, uzun çağrının ve reddedilmenin sonunda durur. Nûh Allah’ın iman eden kullarındandır. Rabbi kurtuluşu iyilik yapanların karşılığı olarak anar; diğerleri ise boğulmuştur. Kavminin alayı onun hakkındaki son söz değildir.

Nûh’un çağrısına, kendi adını taşıyan surenin aktardığı ağır dualar da dahildir. “Rabbim, yeryüzünde inkârcılardan hiç kimse bırakma,” diye ister. Kalmaları durumunda olacağını duasında söyler: “Senin kullarını saptırırlar; yalnız kötülük yapan, inkârda direnen nesiller getirirler.”

Nûh burada çağrısını reddedip başkalarını saptıranlardan söz eder. Dua, hüküm isteğinin gerekçesi olarak bu saptırmanın devamını anar.

Bağışlanma da diler ve bu bölüm kendi kişisini aşar. “Rabbim, beni ve anne babamı bağışla. Evime iman ederek gireni, iman eden erkekleri ve kadınları bağışla. Zulmedenlerin yalnız yıkımını artır.”

Elçi kendisini bağışlanma isteğinin dışında tutmaz. Anne babasını, evine gelen müminleri, ayrıca bütün mümin kadınları ve erkekleri anar.

Anlatı karşı çıkanlar hakkındaki hükmü de açıklar: Günahları yüzünden boğuldular, ateşe sokuldular. Allah’ın dışında yardımcı bulamadılar. Bırakmadıkları ilahlar kendilerini kurtarmadı. Bu sonun yanında Nûh’un müminler için bağışlanma duası da kalır.

Nûh hakkındaki haberin kendisi de bir suçlamaya konu olur: Uydurulduğu ileri sürülür. Kuran buna şu cevabı koyar: “Onu uydurmuş olsaydım suçumun sorumluluğu bana ait olurdu. Sizin suçunuzdan ise uzağım.” Suçlama, aktarılan olayın önemini kaldırmaz.

Nûh’un inişinden sonra vahiy Muhammed’e yönelir: Bu haberler Allah’ın kendisine vahyettiği gayba aittir. Daha önce ne o ne de kavmi onları bilmiştir. Ardından sabretmesi istenir. Güzel son Allah’tan sakınanlarındır.

Gemi de hatırada bir işaret olarak kalır. Soru, bundan öğüt alan biri olup olmadığıdır. Kuran azabı ve uyarıları hatırlatır; Allah’ın Kuran’ı öğüt için kolaylaştırdığını bildirir. Yeniden sorulur: Öğüt alan var mı?

Nûh’un hikâyesi böylece el-Cûdî adıyla bitmez. Kavminin reddettiği çağrı vahiy yoluyla başka insanlara ulaşır. Onların cevabı henüz anlatılmamıştır. Kavminin kulaklarını kapattığı dinleme sorusu, şimdi Nûh’u öğrenenler için açık kalır.