Hz. İsa Kıssası (عيسى) – Kur'an'daki Anlatımı

Melekler Meryem’e oğlunun adını da bildiren bir müjde getirir: Mesih, Meryem oğlu İsa. Doğumu henüz anlatılmadan haber onun bütün hayatını aşar. Dünyada ve ahirette itibarlı olacak, Allah’a yakın kılınanlardan ve salihlerden bulunacaktır.

Ardından hayatının başlangıcını da olağanüstü kılan bir haber gelir. İsa henüz beşikteyken insanlarla konuşacak, yetişkinliğinde de konuşacaktır. Meryem’in haberdar edildiği çocuk yalnız kendisi bir ayet olmayacak; bir mesaj da taşıyacaktır.

Meryem müjdenin karşısına çıkan soruyu sorar: “Rabbim, bana hiçbir insan dokunmamışken nasıl çocuğum olabilir?” Gerçek durumunu geçiştirmez. Müjde, olağanüstü bir doğum için sıradan bir açıklama uydurmasını istemez.

Cevap Allah’ın yaratma kudretine yöneltir. O dilediğini yaratır. Bir işe hükmettiğinde emri yeter ve o olur. Meryem’in kendi hayatının şartlarıyla açıklayamadığı şey, bu yüzden Allah’ın kudretinin dışında değildir.

Oğlunun adı bildirilmiş, mertebesi açıklanmış ve konuşması vaat edilmiştir. Anlatı şimdi Meryem’in kendisine, çekilişine ve haberin ona doğrudan ulaştığı karşılaşmaya yönelir.

Meryem yakınlarından ayrılıp doğu tarafında bir yere çekilir. Onlarla arasına bir perde koyar. Bu çekilişe her şeyi değiştiren bir karşılaşma girer: Allah Ruhunu ona gönderir. O, düzgün bir insan biçiminde görünür.

Meryem onun karşısına bir sınır koyar. “Eğer takva sahibiysen, senden Rahmân’a sığınırım.” Sözleri karşısında gördüğü insana yöneliktir. Allah’ın korumasına ve takvaya başvurur.

Elçi neden geldiğini açıklar. Rabbinin elçisidir ve tertemiz bir oğul haberini getirir. Karşılaşma bir müjdeye dönüşür. Fakat Meryem’in sorusu sürer: Kendisine hiçbir insan dokunmamış ve iffetsiz olmamışken nasıl oğlu olabilir?

Cevap ne bir insan babayı anlatıya katar ne de onun temizliğini inkâr eder. Elçi bunun Rabbi için kolay olduğunu bildirir. Oğul insanlar için bir ayet ve Allah’tan bir rahmet olacaktır. Bu, hükme bağlanmış bir iştir.

Olağanüstü doğum çocuğun ilahlık iddiası olarak duyurulmaz. Kaynağı Allah’ın kudreti, anlamı ayet ve rahmettir. Meryem bu olayın başlangıcındadır; aktarılan sözleri hem dokunulmamış iffetini hem Rabbine sığınışını korur.

Müjde gelecekteki bir ihtimal olarak kalmaz. Meryem çocuğa gebe kalır. Onunla yeniden, bu kez uzak bir yere çekilir.

Uzak yer doğumun gerçekleştiği yer olur. Sancılar Meryem’i bir hurma ağacının gövdesine götürür. Ayet ve rahmet müjdesi bu anın sıkıntısını ortadan kaldırmaz. Aktarılan sözü ağırdır: Bütün bunlardan önce ölmüş ve tamamen unutulmuş olmayı diler.

Sonra aşağısından bir ses ona ulaşır. Üzülmemelidir. Rabbi altında su akıtmıştır. Ses teselliyi somut bir talimatla birleştirir: Hurma gövdesini kendine doğru sallamalıdır; üzerine taze, olgun hurmalar düşecektir.

Yemek, içmek ve teselli bulmak: Şimdi yapacağı budur. Anlatı müjdeden doğrudan bir halkın hayranlığına atlamaz. Sıkıntı içindeki annenin yanında kalır. Su ve yiyecek aldığı yardımın parçasıdır; üzüntüsüne cevap veren sözler de öyle.

Fakat bu çekiliş son olmayacaktır. Başka bir talimat onu karşılaşabileceği insanlara hazırlar. Rahmân için oruç adadığını ve o gün hiçbir insanla konuşmayacağını bildirecektir.

Böylece sonraki karşılaşma, Meryem’in uzun bir savunma konuşması yapmasına gerek kalmadan hazırlanır. Hurma ağacının yanında önce doğum, rızık ve teselli vardır. Ardından yol halkına geri döner.

Meryem’in ağır sözü kıssada kalır; sonradan silinmez. Ona verilen cevap da kalır. Tamamen unutulmak isteyen kadın vahyedilen kitapta anılır. Çekilişinden dönerken taşıdığı çocuk ise konuşacağı kendisine müjdelenen oğuldur.

Meryem çocuğu taşıyarak halkına gelir. Karşılaşma tebrikle başlamaz. İnsanlar onu görülmemiş bir şey yapmakla suçlar. “Harun’un kız kardeşi” diye hitap ederek anne babasını hatırlatırlar: Babası kötü bir adam, annesi iffetsiz bir kadın değildir.

Suçlama Meryem’i ailesinin temizliğiyle karşı karşıya koyar ve çocuğu onun aleyhine delil sayar. Meryem Kuran’ın açıkça bildirdiği bir hareketle cevap verir. İsa’yı gösterir.

İnsanlar itiraz eder: “Henüz beşikteki bir çocukla nasıl konuşalım?” Müjde tam burada gerçekleşir. Çocuk konuşur. Doğumunun anlamını suçlayanlar belirlemez. İsa sözüne Allah karşısındaki konumuyla başlar: “Ben Allah’ın kuluyum. Bana Kitabı verdi ve beni peygamber yaptı.”

Sözleri sürer. Allah onu nerede olursa olsun bereketli kılmıştır. Yaşadığı sürece namaz ve zekâtı emretmiştir. İsa annesine iyiliği de söyler. Allah onu zorba ve bedbaht kılmamıştır.

Sonra üç gün üzerine selâm söyler: doğduğu gün, öleceği gün ve diri olarak kaldırılacağı gün. Sözü doğumu, hayatı, ölümü ve dirilişi kapsar; kulluğundan ayrılmaz.

İnsanlar bu çocukla nasıl konuşabileceklerini sormuştu. Şimdi cevap karşılarındadır. Onun sözleri Meryem’e yöneltilen suçlamaya cevap olurken bütün risaletini taşıyan çağrıyı da açar: Nimet Allah’tan gelir; alan ise O’nun kuludur.

Çocuğun sözünden sonra Kuran kıssanın kim hakkında olduğunu bildirir: Meryem oğlu İsa. Bu, hakkında tartışılan kişiye dair hak sözdür. Annesinin adı onun adında korunur; olağanüstü doğum ilahi bir soy anlamına gelmez.

Allah çocuk edinmez; bundan yücedir. Bir işe hükmettiğinde emri yeter ve o olur. Meryem’in sorusuna cevap veren yaratma kudreti şimdi bu doğumdan çıkarılan yanlış sonucu reddeder.

Çağrı şöyledir: Allah benim de sizin de Rabbinizdir; O’na kulluk edin. Doğru yol budur. İsa’nın itibarı, çocukken konuşması ve sonraki risaleti bu temelde durur. Ayete bakan kişi onun kaynağına yöneltilir.

Doğum anlatılmıştır; fakat oğlun kıssası Meryem’in halkına dönüşünde bitmez. Müjdelenen peygamber Kitap, hikmet ve açık ayetlerle İsrailoğullarına gönderilecektir.

İsa’ya Kitap ve hikmet, Tevrat ve İncil öğretilir. Risaleti İsrailoğullarına yöneliktir. Onların Rabbi olduğunu iddia ederek değil, Rablerinden bir ayet getirerek gelir.

Mesajına eşlik eden ayetlerden biri çamurdan kuş biçimidir. İsa onu şekillendirir ve içine üfler. Allah’ın izniyle kuş olur. Hem eylem hem onun anlamını koruyan sınır belirtilir: Hayat vermek İsa’nın bağımsız kudreti değildir.

Doğuştan körleri ve alacalıları iyileştirir. Allah’ın izniyle ölüleri diriltir. İnsanlara yediklerini ve evlerinde sakladıklarını da bildirir. Kendi güçleriyle yapamadıkları ve gündelik hayatlarının gizlediği şeyler önlerinde ayet olur.

Fakat ayetler risaletinin içeriğinin yerini almaz. İsa önündeki Tevrat’ı doğrular. Kendilerine yasaklanmış bazı şeyleri helal kılmak için de gelir. Çağrısı takvayı elçiye itaatle birleştirir: “Allah benim de sizin de Rabbinizdir. O’na kulluk edin. Doğru yol budur.”

Allah İsa’ya kendisi ve annesi üzerindeki nimetlerini hatırlattığında bu ayetler yeniden anılır. Onu Rûhulkudüs ile desteklemiş, beşikte ve yetişkin olarak konuşturmuş, ona öğretmiştir. Çamurdan şekil yaparken, kuş canlanırken, iyileştirirken ve ölüleri çıkarırken Allah’ın izni tekrar tekrar bildirilir.

Yine de açık deliller herkesin kabulünü sağlamaz. İsrailoğullarından inkâr edenler bunları apaçık sihir diye niteler. Allah İsrailoğullarını İsa’dan geri tutar. Karşıtlık görünür olmuştur: Elçinin getirdiği aynı ayetlere karşıtları suçlamayla cevap verir. İsa yalnız bir mucizeyi hayranlıkla izleyenleri değil, Allah yolunda yardımcıları çağırır.

Açık delillerle birlikte hikmet de gelir. İsa insanların ayrılığa düştüğü bazı şeyleri açıklamak için geldiğini bildirir. Görevi yalnız olağanüstü ayetleri değil, doğru yol üzerindeki anlaşmazlığı da kapsar.

Onları Allah’tan sakınmaya ve kendisine itaate çağırır. Bu itaatin yönü hemen açıklanır: Allah onun da onların da Rabbidir. O’na kulluk etmelidirler. İsa elçi olarak konuşsa da insanlarla aynı Rabbin önündedir.

Fakat gruplar kendi aralarında ihtilafa düşer. Acı bir günün uyarısı zulmedenlere yöneliktir. Risaletin açıklığı, insanların ona cevap verirken yaptığı seçimleri kendiliğinden ortadan kaldırmaz.

İsa İsrailoğullarına hitabında geçmişi geleceğe bağlar. “Ben size Allah’ın elçisiyim. Önümdeki Tevrat’ı doğruluyor, benden sonra adı Ahmed olan bir elçiyi müjdeliyorum.” Çağrısı vahiy tarihini kesmez. Doğrular ve müjdeler.

Yanında açık delillerin apaçık sihir diye reddedilişi yeniden durur. Müjdelenen elçinin adı devamı açarken suçlama peygamberlik çağrısına direnişin ne kadar benzer kalabildiğini gösterir. Bu direniş içinde gerçek desteğin kimden geleceği sorusu önem kazanır.

İsa onların inkârını fark eder. Ayetlere ve mesajının açık yönüne rağmen ret sürer. Dinleyenleri kendi cevabını veren insanlara dönüştüren bir soru sorar: “Allah yolunda benim yardımcılarım kim?”

Havariler cevap verir: “Biz Allah’ın yardımcılarıyız. Allah’a iman ettik. O’na teslim olduğumuza şahit ol.” Allah’ın yanında bağımsız bir güç iddia etmezler. Destekleri O’nun davasına aittir; cevapları imanla başlar.

Sonra sözlerini Rablerine yöneltirler. İndirdiğine iman etmiş ve elçiye uymuşlardır. Şahitler arasına yazılmayı isterler. İsa’nın sorusunu yalnız onun önündeki bir ikrar izlemez. Desteklerini vahye ve elçiye uymaya bağlayan bir dua da gelir.

Allah havarilere olan vahyi de hatırlatır: Kendisine ve elçisine iman etmelidirler. Onların cevabı yine iman ve teslimiyetlerini doğrulamaktır.

Olağanüstü ayetlerle dolu bir kıssada bu farklı bir dönüm noktasıdır. Havariler önce kendileri için yeni bir mevki istemez. Çağrıya cevap verir ve şahit olmak isterler. Soru sorulmuş, cevap verilmiştir. Fakat imanını bildiren insanlar da İsa’ya kesinlik arayışlarını yeni bir sorumluluğa bağlayan bir talep getirecektir.

Havarilerin cevabı İsa’yla karşılaşmalarına kapanmaz. Kuran onun sorusunu yeniden alır ve müminlere bir talimat yöneltir: İsa havarilere Allah yolundaki yardımcılarını sorduğu gibi onlar da Allah’ın yardımcıları olmalıdır.

İkrarları dinlemekle yetinmeyen desteğe örnek olur. Cevapları yeniden durur: Allah’ın yardımcılarıdır. Geçmiş sahneden çağrıyı sonra duyanlara bir görev ulaşır.

İsrailoğullarından bir topluluk iman eder, başka bir topluluk inkâr eder. Kuran bu farkı korur; bütün bir halka aynı cevap yüklenmez. Allah müminleri karşıtlarına karşı destekler ve onlar üstün gelir.

Böylece İsa’nın risaleti tek bir anı aşar. Çağrı iman ve direnişle karşılaşır; destek yalnız ayeti seyredenlerin değil, mesaja cevap verenlerin işidir. Anlatı şimdi havarilerin bir talebine döner.

Havariler Meryem oğlu İsa’ya yönelir. Soruları gökten bir sofrayla ilgilidir: Rabbi onu kendilerine indirebilir mi? Bu, mesaj üzerine bir konuşmadan fazlasıdır. Kendilerinin de yiyebileceği bir ayet isterler.

İsa önce sofrayı müjdelemez. Takvayı hatırlatır. “Müminseniz Allah’tan sakının.” İkrarlarıyla talepleri doğrudan yan yana gelir. Ayet istemek, onu verene bağlılığın önüne geçmemelidir.

Havariler ne istediklerini açıklar. Sofradan yemek isterler. Kalpleri huzur bulmalıdır. İsa’nın doğru söylediğini bilmek ve kendileri de şahit olmak isterler.

Bu cevap birkaç isteği birleştirir: rızık, kalbin yatışması, doğru mesaj hakkında kesinlik ve şahitlik. Havariler kalplerini anar ve huzur arayışlarını kendileri söyler.

Talepleri açıklanmıştır, fakat ayet böylece onların mülkü olmaz. Elçiye yönelirler; elçi Allah’a yönelecektir. Sofra sorusu duaya dönüşür. Cevap, istenen bir ayetin ağırlığını da gösterecektir.

Meryem oğlu İsa Allah’tan sofrayı ister. O’nu Rableri diye anar. Ayet elçinin bağımsız gücüyle ilan edilmez; Allah’tan istenir.

Duası havarilerin isteğini alır ve daha öteye uzanır. Sofra onlar için, öncekileri ve sonrakileri için bir bayram olmalıdır. Allah’tan bir ayet olmalıdır. İsa rızık da ister ve Allah’ın rızık verenlerin en hayırlısı olduğunu bildirir.

Yemek konusu ortadan kalkmaz. Bayramı, ayeti ve rızkı Allah’ın huzurunda birleştiren duanın içinde yer alır. İsa havarilerin beklentisini Rablerine yönelterek cevap verir.

Allah sofrayı indireceğini bildirir. Fakat bu vaat ağır bir uyarıyla birleşir. Onlardan bundan sonra inkâr eden, Allah’ın âlemlerden başka hiç kimseye vermediği bir azapla karşılaşacaktır.

İstenen güvenceyle büyüyen sorumluluk yan yana durur. Havariler kendileri şahit olmak istemişti. Talep edilen bir ayete bu yakınlık, sonradan inkâr etmeleri hâlinde o inkârı ağırlaştıracaktır.

Böylece sofra talebi sıradan bir mucize öğününde bitmez. Asıl akış sorudan açıklanan isteğe, İsa’nın duasından Allah’ın vaadine ve uyarısına gider. Sofra Allah’tan istenir; cevap insanları ayeti verene bağlar.

Karşıtlar tuzak kurar. Fakat onların planı İsa’nın kıssası üzerindeki son kudret değildir. Allah da planlar; O, planlayanların en hayırlısıdır.

İsa’ya bildirilen vaat karşıtların tasarısının önüne başka bir gelecek koyar. Allah onu Kendisine alacak ve yükseltecektir. İnkârcılardan arındıracak, ona uyanları kıyamet gününe kadar inkârcıların üstünde tutacaktır.

Cevap böylece düşmanların planladığı anı aşar. Yalnız İsa değil, ona uyanlar ve reddedenler de anılır. Kıssaları hiçbir insan tarafının son hükmü elinde tutmayacağı güne uzanır.

Allah’a döneceklerdir. O zaman ayrılığa düştükleri şeylerde hükmü O verecektir. İnkârcılara dünyada ve ahirette ağır azap bildirilir; yardımcıları olmayacaktır. İman edip salih amel işleyenler ise karşılıklarını eksiksiz alacaktır. Allah zalimleri sevmez.

Bu ayetler ve hikmetli hatırlatma Muhammed’e ﷺ vahyedilir. İsa’ya karşı plan böylece yalnız karşıtların anlatacağı bir sahne olmaz. Allah’ın vaadi ona karşı durur; hükmü sonuçları da kapsar.

İsa’yı öldürdükleri iddiası başka bir yerde açıkça ele alınır. Orada insanların iddiasıyla İsa hakkında gerçekte söylenebilecek olan birbirinden ayrılır.

İnsanlar Mesih Meryem oğlu İsa’yı, Allah’ın elçisini öldürdüklerini iddia eder. Sözleri elçi üzerinde tamamlanmış bir zafer ilanıdır. Kuran bu iddiayı cevapsız bırakmaz.

Onu öldürmediler. Onu çarmıha germediler. Kendilerine öyle gösterildi. Cevabın sabit merkezi bu rettir. İddianın kesin bir dille söylenmesi İsa hakkında gerçek bilgiye dayanan kesinlik değildir.

Bu konuda ayrılığa düşenler şüphe içindedir. Bilginin yerini zanna uymak alır. Karşıtların elçiyi öldürdükleri sözü onun kıssasının ölçüsü olmaz. Sonuna dair söz, bunu kendi zaferi sayanlara ait değildir.

Allah İsa’yı Kendisine yükseltti. O güçlü ve hikmet sahibidir. İnsan iddiasının karşısında Allah’ın fiili durur. Plan ve sanılan sonuç O’nun elçisi hakkında son söz değildir.

Kitap ehlinin sorumluluğu da böyle bir iddiayı aşar. Onların her biri için ölümden önce İsa’ya iman bildirilmektedir. Kıyamet günü onların üzerine şahit olacaktır.

Böylece zafer iddiası hakikat ve şahitlik sorusuna dönüşür. Bugün elçi hakkında hüküm verenler sonsuza dek son merci olmayacaktır. Kıssasını belirlemek istedikleri şahit Allah’ın kudreti altındadır ve gelecek hükmün içindedir.

İsa hakkındaki tartışma olağanüstü doğumuna geri döner. Kuran ayetten çıkarılan sonucu değiştiren bir karşılaştırma sunar: Allah katında İsa’nın durumu Âdem gibidir.

Allah Âdem’i topraktan yarattı. Emri yetti ve Âdem oldu. Olağan insan başlangıcına benzemeyen yaratılış, yaratılanı yaratıcı yapmaz. İsa’nın doğumu aynı yaratma kudreti altındadır.

Hakikat Rabbindendir. Muhammed’e ﷺ şüphe etmemesi bildirilir. Gelen bilgiden sonra insanlar İsa hakkında onunla tartışmayı sürdürürse iki tarafı Allah önünde ciddi bir çağrıya davet etmelidir: Oğullarını, kadınlarını ve kendilerini toplayıp Allah’ın lanetini yalancılar üzerine istemelidirler.

Bu, söz çekişmesinin sıradan devamı değildir. Doğru konuşma iddiası Allah’ın huzuruna konur. Daha yüksek sesle veya daha ısrarla tartışmak sorumluluğu kaldırmaz.

Kuran bunun hak kıssa olduğunu teyit eder. Allah’tan başka ilah yoktur; O güçlü ve hikmet sahibidir. İnsanlar yüz çevirirse bozguncuları bilir.

Böylece tartışma Meryem’e verilen müjdenin temeline döner: Allah yaratır. Olağanüstü doğum ikinci bir ilahı değil, O’nun kudretini gösterir.

İsa hakkındaki tartışmanın çevresinde insanların zulmü de anılır. Yahudilerden insanların zulmü ve Allah yolundan alıkoymaları sebebiyle önceden helal olan temiz şeyler kendilerine yasaklandı. Yasaklandığı hâlde faiz almaları ve insanların malını haksızca yemeleri de bildirilir. İçlerindeki inkârcılara acı azap uyarısı vardır.

Fakat Kuran açık bir ayrım koyar. İçlerinden ilimde sağlam olanlar ve müminler, Muhammed’e ﷺ indirilenle önceki vahye iman eder. Namazı kılar, zekâtı verir, Allah’a ve son güne inanırlar. Büyük karşılık onlara vaat edilir. Ayrım yalnız bir halkın adıyla değil, iman ve eylemle ilgilidir.

İsa uzun bir vahiy silsilesinin içindedir. Allah Nuh’a ve ondan sonraki peygamberlere vahyetti; İbrahim, İsmail, İshak, Yakub ve torunları, İsa, Eyyub, Yunus, Harun ve Süleyman anılır. Davud’a Zebur verildi.

Bazı elçiler anlatılmış, bazıları anlatılmamıştır. Allah Musa’yla konuşmuştur. Elçiler müjde ve uyarı getirir; gelişlerinden sonra insanların Allah’a karşı delili kalmasın diyedir. Vahyin şahitliği her kişiye ayrıntılı bir hayat hikâyesi verilmesine bağlı değildir.

Allah Muhammed’e ﷺ ilmiyle indirdiğine şahittir; melekler de şahittir. İnkâr edip insanları Allah yolundan alıkoyanlar çok uzak bir sapıklığa düşmüştür. Israrlı inkâr ve zulüm için cehennem yolu ve sürekli kalış bildirilir.

Sonra çağrı insanlara yönelir: Elçi Rablerinden hakikatle gelmiştir; iman etmelidirler. İnkârları Allah’ın hükümranlığından bir şey eksiltmez. Göklerde ve yerde olan O’nundur. İsa bu ortak peygamberlik çağrısının içindedir, karşısında değil.

Meryem oğlu örnek verildiğinde Muhammed’in ﷺ halkı alaycı bir gürültüyle cevap verir. Kendi ilahları mı, yoksa o mu daha iyidir diye sorarlar. Fakat bu karşılaştırma risaletinin anlamını dürüstçe aramak değildir. Tartışmak için ileri sürülür.

Cevap İsa’yı onların ilahlarının karşısına başka bir ilah olarak koymaz. O, Allah’ın nimet verdiği ve İsrailoğullarına örnek kıldığı bir kuldur. Allah dileseydi yeryüzünde yerlerine geçen melekler de var edebilirdi. Olağanüstü bir yaratılmışın mümkün olması O’nun kudretini sınırlamaz.

Bakış kıyamet saatine yöneltilir. Şüphe doğru yoldan alıkoymamalı; şeytan insanları çevirmemelidir. O açık bir düşmandır. İsa hakkındaki tartışma gelecek hükümden uzaklaştırmak yerine ona yöneltir.

Kitap ehline de seslenilir. Dinlerinde aşırı gitmemeli, Allah hakkında yalnız hakikati söylemelidirler. Mesih Meryem oğlu İsa Allah’ın elçisi, Meryem’e ulaştırdığı kelimesi ve O’ndan bir ruhtur. Allah’a ve elçilerine iman etmeli, “Üç” dememelidirler.

Allah tek ilahtır. Çocuk edinmekten yücedir. Göklerde ve yerde olan O’nundur. Mesih Allah’a kul olmaktan kaçınmaz; yakın melekler de öyle. Yakınlık ilahlık değildir. Kibirle kulluğu reddedenler yine Allah’ın önünde toplanacaktır.

Bu yüzden İsa’nın beşikteki ilk sözü mertebesi hakkındaki tartışmada da geçerlidir. Kendi kulluğu mesajından çıkarılarak ona duyulan hürmet tamamlanamaz.

Son, gelecek hükme yönelir. Allah Meryem oğlu İsa’ya insanlara kendisini ve annesini Allah’ın yanında iki ilah edinmelerini söyleyip söylemediğini sorar. Artık merkezde bir düşman planı veya ayet talebi yoktur. Elçinin kendisinin ne bildirdiği sorulur.

İsa Allah’ı tenzih eder ve iddiayı reddeder. Hakkı olmayan bir şeyi söylemesi ona yaraşmaz. Söylemiş olsaydı Allah bilirdi. Allah İsa’nın içindekini bilir; İsa Allah’ın gaybını bilmez. Gaybı bütünüyle yalnız Allah bilir.

Sonra İsa gerçek mesajını açıklar. İnsanlara yalnız Allah’ın emrettiğini söylemiştir: “Benim de Rabbim, sizin de Rabbiniz olan Allah’a kulluk edin.” Çağrı ayetlerine eşlik eden çağrıdır. Gelecek hükmün önünde başka bir içeriğe dönüşmez.

İsa insanların arasında olduğu sürece onlara şahit olmuştur. Allah onu Kendisine aldıktan sonra gözetleyicileri Allah olmuştur. O her şeye şahittir. İsa’nın aralarında bulunmasının sınırı belirtilir; Allah’ın bilgisi ve şahitliği bu sınırda bitmez.

İsa hükmü Allah’a bırakır. Onlara azap ederse O’nun kullarıdır. Bağışlarsa O mutlak güçlü ve hikmet sahibidir. Elçi kendi hükümranlığıyla kararı belirleme iddiasında bulunmaz.

Kıssa böylece Meryem’e verilen müjdeden İsa’nın bütün risaletini bir arada tutan cevaba ulaşır. Kendisine verilen nimetleri inkâr etmez. Fakat hiçbirini kendisine ibadet hakkı saymaz. Şahitliği kulluk ve kendi Rabbiyle insanların Rabbine çağrı olarak kalır.

Allah o gün doğrulara doğruluklarının fayda vereceğini bildirir. En yüksek sesli iddia veya en büyük aşırılık son ağırlığı kazanmaz. Hakikat O’nun önünde durur.

Doğrulara altlarından ırmaklar akan cennetler vardır. Orada ebedî kalırlar. Allah onlardan razıdır; onlar da O’ndan razıdır. Bu büyük başarı diye anılır.

Son, bakışı her insan tarafının ve İsa hakkındaki her iddianın ötesine açar. Göklerin, yerin ve içlerindeki her şeyin hükümranlığı Allah’ındır. O her şeye kadirdir.

Kıssa Meryem’e verilen müjdeyle başlamıştır. Oğlu onurlandırılmış, ayetler verilmiş, insanlara konuşmuştur. Sonunda bu nimetlerden hiçbiri kaynağından koparılmaz. İsa’nın şahitliği Allah’a yöneltir; hakikat, başarı ve hükümranlık hakkındaki son söz Rabbine aittir.