Hz. Lût Kıssası (لوط) – Kur'an'daki Anlatımı

Lût kavmine bir elçi olarak seslenir. “Allah’tan sakınmayacak mısınız? Ben sizin için güvenilir bir elçiyim. Allah’tan sakının ve bana itaat edin. Bunun için ücret istemiyorum. Karşılığım yalnız âlemlerin Rabbine aittir.”

Çağrısında reddettiği eylemleri de açıkça anar. İnsanlara, âlemler içinde kimsenin kendilerinden önce işlemediği bir çirkinlik yapıp yapmadıklarını sorar. “Kadınlar yerine erkeklere şehvetle yöneliyorsunuz. Sınırları aşan bir kavimsiniz.” Rablerinin kendileri için yarattığı eşleri bıraktıklarını söyler.

Başka bir soruda eylemin yanında görme vardır: Görüp dururken çirkinliği işlerler. Lût davranışlarını bilgisizce bulur. Yalnız arzularını da konuşmaz. “Erkeklere yöneliyor, yolu kesiyor ve toplantılarınızda kötülük mü yapıyorsunuz?”

Yol ve toplantı da böylece uyarısına dahildir. Eylemler kavmine yönelttiği sözün parçasıdır; çağrısını belirsiz öğütte bırakmaz.

Cevap şöyledir: “Doğru söylüyorsan Allah’ın azabını getir.” Davranışları hakkındaki soruyla yüzleşmek yerine sonuca meydan okurlar. Lût görevini ve eylemleri belirtmiştir. Onlar cevaplarını uyardığı azaba yöneltir.

Kavim yalnız Lût’la konuşmaz. Davranışlarına katılmayanların çıkarılmasına da çağırır. “Onları şehrinizden çıkarın. Bunlar temiz kalmak isteyen insanlar.”

Başka bir anlatımda Lût’un ailesi açıkça anılır. “Lût’un ailesini şehrinizden çıkarın.” Temiz kalma isteği, dışlanmalarına gerekçe yapılan suçlamaya dönüşür.

Elçiye kişisel tehdit de vardır. “Lût, vazgeçmezsen çıkarılanlardan olacaksın.”

Çağrısı susma veya bulunduğu yeri kaybetme talebiyle karşılaşır. İnsanlar Lût’un kendilerine hatırlattığı eylemleri bırakmak istemez. Sözlerine göre şehirden ayrılması gereken o ve yanındakilerdir.

Cevap davetinin yönünü tersine çevirir. Lût onları Allah’tan sakınmaya çağırır. Onlar temiz kalmak isteyenlerin aralarında yeri olmaması gerektiğini bildirir. Elçi bu tehdidin karşısında kalır.

Lût kavme davranışları karşısındaki tutumunu bildirir. “Yaptığınızı nefretle karşılıyorum.” Çıkarılma tehdidi bu sözü değiştirmez.

Sonra Rabbine yönelir. “Rabbim, beni ve ailemi yaptıklarından kurtar.” Duası kendisini ve ailesini anar. Kavmin eylemlerine karşı duruşu duasının içeriği de olur.

Şunu da ister: “Rabbim, bozgunculuk çıkaran kavme karşı bana yardım et.”

İnsanlar Allah’ın azabını getirmesini istemiştir. Lût isteğini Allah’a sunar. Yardım istediği bozguncuları ve kurtuluş dilediği yakınlarını anar.

Uyarısı söylenmiştir. Kavmin reddi de söylenmiştir. Aralarında yeni bir kabul değil, elçinin duası vardır. İnsanlar şehirlerinden çıkmasını isterken o Rabbinin yanında davranışlarından kurtuluş arar.

Allah’ın elçileri İbrahim’e müjdeyle gelir. Yanına girer, selam verirler. İbrahim selamla cevap verir. Çok geçmeden hazırlanmış bir buzağı getirir.

Fakat elleri yemeğe uzanmaz. İbrahim bunu görünce yadırgar, onlardan korkar. Karşılaşma, sunulan yemeğin düşündürdüğü biçimde ilerlemez.

Başka bir surenin anlatımında “Sizden korkuyoruz,” der. Elçiler cevap verir: “Korkma. Sana ilim sahibi bir oğul müjdeliyoruz.” Lût kavmine gönderildiklerini de açıklarlar.

Misafirler böylece aynı karşılaşmaya iki haber getirir. İbrahim müjde alır. Aynı zamanda bozgunculara karşı yardım isteyen elçinin kavmi anılır.

Elçiler henüz İbrahim’in yanındadır. Fakat taşıdıkları görev Lût’la ilgilidir. Şehrinde reddedilen çağrının karşılığı yalnız insanların tehdidi değildir. Rabbinin elçileri kavmine doğru yoldadır.

İbrahim’in eşi orada durur ve güler. Ona İshak, ardından Ya‘kûb müjdelenir. Haber oğuldan sonraki aile halkasına uzanır.

“Vay hâlime,” der. “Ben yaşlı bir kadın, kocam da ihtiyar iken doğuracak mıyım? Bu şaşılacak şey.”

Elçiler cevap verir: “Allah’ın emrine mi şaşıyorsun? Allah’ın rahmeti ve bereketleri üzerinize olsun, ey ev halkı. O övgüye layık ve yücedir.”

İbrahim de yaşını anar. “Yaşlılık bana ulaşmışken müjde mi veriyorsunuz? Bana verdiğiniz müjde nedir?”

Doğrularlar: “Sana gerçeği müjdeliyoruz. Ümitsizliğe düşme.”

İbrahim Rabbinin rahmetinden yalnız sapmışların ümit keseceğini söyler. Hayreti Allah’ın rahmetini reddetmeye dönüşmez.

Bu karşılaşmada ileri yaş sözleriyle müjde yan yanadır. Elçiler haberi geri almaz. Allah’ın emrine, rahmetine ve haberin doğruluğuna yöneltirler. İbrahim’in misafirler yüzünden duyduğu korku gider. Fakat görevleri bu vaatle henüz bütünüyle anlatılmış değildir.

İbrahim elçilere işlerini sorar. “Göreviniz nedir, ey elçiler?” Müjdeyle başlayan karşılaşma, gönderildikleri kavim sorusuna ulaşır.

“Suç işleyen bir kavme gönderildik,” diye cevap verirler. Görevlerinde, İbrahim’in Rabbi katında ölçüyü aşanlar için işaretlenmiş balçıktan taşlar vardır. Hükme meydan okuyanlar şimdi andıkları kavimdendir.

Haber açık bir istisna da taşır. “Lût’un ailesini bütünüyle kurtaracağız.” Bu vaadin içinde yine bir istisna belirtilir: Eşi. Onun geride kalanlardan olması belirlenmiştir.

Kurtuluş ve hüküm İbrahim’e birlikte bildirilir. Lût’un ailesi suçlu kavimle bir tutulmaz. Eşi de ayrım olmaksızın kurtuluşa dahil edilmez.

Ayrım misafirlerin görevinde zaten vardır. Kavmin sonraki baskısıyla değiştireceği bir karar değildir. Elçiler suçlular hakkındaki hükmü, Lût ve ailesinin kurtuluşunu, eşinin istisnasını bildiren bir görev taşır. İbrahim bunu Lût’a ulaşmalarından önce duyar.

İbrahim’in korkusu gidip müjde kendisine ulaşınca Lût kavmi hakkında konuşmaya başlar. Kuran onu yumuşak huylu, duyarlı ve Rabbine yönelen biri olarak anar.

Elçiler şehrin halkını zulümleri yüzünden yok edeceklerini bildirmiştir. İbrahim karşılık verir: “Ama orada Lût bulunuyor.”

“Orada kimin olduğunu daha iyi biliyoruz,” derler. “Onu ve ailesini, eşi hariç, kurtaracağız. O geride kalanlardandır.”

İbrahim şehirdeki elçiyi anar. Cevap, onun varlığının gözden kaçmadığını bildirir. Kurtuluş göreve dahildir. Burada da eşinin istisnası yeniden söylenir.

Fakat İbrahim’den bu isteğini bırakması da istenir. “İbrahim, bundan vazgeç. Rabbinin emri geldi. Onlara geri çevrilmeyecek bir azap ulaşacak.”

Duyarlı istek belirlenmiş hükmü kaldırmaz. Elçilerin şehirdekiler hakkındaki bilgisi Lût’u içerir. Yaklaşan yıkım, oradaki herkesin aynı sona varacağı iddiasına bağlı değildir. İbrahim kurtuluş vaadini ve isteğinin sınırını alır.

Elçiler Lût’a ve ailesine gelir. İbrahim’e kurtuluşunu bildirdikleri insan onları başlangıçta tanımaz. “Siz tanımadığım insanlarsınız,” der.

Gelişleri hemen rahatlık getirmez. Lût onlar yüzünden sıkıntıya düşer. Daralır, imkânlarını yetersiz bulur.

“Bu zor bir gün.”

İlk elçide korku doğuran misafirler Lût’ta da endişe doğurur. İbrahim’e görevleri zaten söylenmiştir. Lût ise tanımadığı insanlar olarak karşılaşır, geldikleri günü sıkıntılı diye anlatır.

Taşıdıkları görevle Lût’un durumu arasında başlangıçta mesafe vardır. Kurtuluşu anılmıştır; kendisi sıkıntıdadır. Anlatı bu karşılaşmaya korunmasını açıklayarak değil, zor gün ve tanımadığı misafirler hakkındaki sözleriyle girer. Bu durumda kavminin baskısı kendisine ulaşır.

Lût’un kavminden insanlar ona koşar. Daha önce de kötü işler yapmışlardır. Şehir halkı sevinerek gelir. Sevinçleri elçinin kaygısıyla aynı yönde değildir.

Lût onları misafirlerinden uzaklaştırmaya çalışır. “Ey kavmim, işte kızlarım. Sizin için daha temizdirler. Allah’tan sakının, misafirlerim yüzünden beni utandırmayın. Aranızda aklı başında bir adam yok mu?”

Kızlarına ilişkin sözü sakınma çağrısı ve misafirleri yüzünden küçük düşürülmeme isteğiyle birleştirir. Geldikleri niyetten başka bir cevap arar.

Karşılık verirler: “Kızlarında hakkımız olmadığını biliyorsun. Ne istediğimizi de biliyorsun.”

Diğer anlatımda da Lût misafirlerini koruyan sözünü söyler: “Bunlar benim misafirlerim. Beni rezil etmeyin. Allah’tan sakının, beni utandırmayın.”

Ona bir yasağı hatırlatırlar. “Sana diğer insanlarla ilgilenmeyi yasaklamadık mı?” Lût yine cevap verir: “İşte kızlarım, bir şey yapacaksanız.”

Elçinin sözleri niyetinden vazgeçmeyen insanlarla karşılaşır. Başkalarıyla ilişkisine getirdikleri sınırı da anarlar. Lût ise Allah’ı, misafirlerini ve çağırdığı daha temiz yolu söyler.

Lût şöyle der: “Keşke size karşı gücüm olsaydı veya sağlam bir desteğe sığınabilseydim.” Sözleri sıkıntıda aradığı desteği bildirir.

İnsanlar ise körlüklerinin şaşkınlığında kalır. Kuran bunu hitap edilenin hayatına yemin ederek vurgular. Lût’un uyarıları kavmini uyarıyı kabul etmeye götürmez.

Başka bir anlatım misafirleri konusunda kendisine nasıl baskı yaptıklarını söyler. Lût Allah’ın güçlü yakalayışına karşı uyarmıştır. Uyarıları tartışır, misafirlerini isterler.

Fakat Allah gözlerini kör eder. Lût’un misafirlerini isteyenler iddialarını diledikleri gibi uygulayamaz. “Azabımı ve uyarılarımı tadın,” denir.

Elçinin güç isteğinin karşısında kavmin başarılı baskısı yoktur. Misafirlerin anlatısında Allah müdahale eder. İnsanların cezalandırılması ve uyarıları hakkındaki sözler, Lût’un kendilerine karşı dilediği güce bağlı olmayan bir sınır koyar.

Elçiler Lût’a görevlerini bildirir. “Biz Rabbinin elçileriyiz. Sana ulaşamayacaklar.” Yüzlerinden sıkıntıya düştüğü misafirler korunma vaadini getirir.

“Korkma ve üzülme,” derler. Eşi hariç kendisini ve ailesini kurtaracaklardır. Eşi geride kalanlardandır. Şehir halkına kötülükleri yüzünden gökten azap gelecektir.

Başlangıçta tanımadığı insanlar hakkındaki anlatım doğrulamalarını da aktarır: “Şüphe ettikleri şeyi sana getiriyoruz. Gerçeği getirdik. Doğru söylüyoruz.”

Lût ardından gece emrini alır. Gecenin bir bölümünde ailesiyle çıkmalıdır. Arkalarından yürümelidir. Kimse geriye dönmemeli, emredildikleri yere ilerlemelidirler.

Emirde eşinin istisnası yeniden anılır: Diğerlerini yakalayan ona da gelecektir. Hükmün belirlenmiş vakti sabahtır. “Sabah yakın değil mi?”

Allah Lût’a sabah o insanların son kalıntısının kesileceğini bildirir. Elçi baskılarını beklememelidir. Sonraki adımı ailesiyle emredilen çıkıştır. Zor dediği güne şimdi açık bir yönlendirme gelir: Gece gidin, emre uyun, geriye bakmayın.

Allah şehirde iman edenleri çıkarır. Orada Allah’a teslim olmuş yalnız bir ev bulunur. Kurtuluş çoğunluğun büyüklüğüyle anlatılmaz. Kurtulan ev, uyarıyı tartışan kavmin karşısındadır.

Lût ve ailesi kurtarılır. İstisna birkaç anlatımda belirtilir: Yaşlı bir kadın geride kalanlardandır. Diğer pasaj onun eşi olduğunu söyler. Kurtuluş vaadi bu sınır olmadan aktarılmaz.

Lût’un ailesi gün doğmadan önce Allah’ın lütfuyla korunur. Şükredenlere böyle karşılık verir. Taş yağmuru kurtulanları değil, diğerlerini yakalar.

Lût elçilerdendir. Allah ona hüküm ve ilim vermiş; çirkin işler yapan şehirden kurtarmıştır. İnsanları kötü, başkaldıran bir kavimdir. Lût Allah’ın rahmetine alınır; salihlerdendir.

Baskıya karşı destek dileyen elçi kurtuluş alır. Teslim olmuş tek ev, belirlenen sabah yaklaşırken dışarı çıkarılır.

Sabah bildirilen hüküm insanları yakalar. Güneş doğarken korkunç ses onları tutar. Allah şehrin üstünü altına çevirir; Rableri katında işaretlenmiş pişmiş balçıktan taşlar yağdırır.

İnsanların Lût’un ailesini çıkarmak istediği şehir şimdi hükme uğrar. Lût ve ailesi, açıkça belirtilen eşi istisnasıyla kurtarılmıştır. Diğerleri yok edilir.

Uyarılmışlara inen yağmur kötü olarak anılır. Kavmin çoğu inanmamıştı. Sonuçta dikkatle bakıp anlayanlar için işaret vardır.

Azap sabah erkenden yakalar ve kalıcıdır. “Azabımı ve uyarılarımı tadın.” Elçilerin Lût’a söylediği vakit, insanların reddiyle kaldırılmamıştır.

İşaretli taşlar ve hükmün zalimlere uzak olmaması da hatırlatmaya dahildir. Uyarı, anlamının diğer herkesten uzakta olduğu düşüncesiyle bitmez.

Sakınma çağrısı, azap talebi ve misafirler yüzünden baskı bu sona ulaşmıştır. Elçilerin İbrahim’e bildirdiği, Lût’a söylediği gerçekleşir. Kavim elçiye yönelttiği tehditlerle zorlamak istediği sonuca kavuşmaz.

Vahiy daha sonra Lût’un eşini Nûh’un eşiyle birlikte inanmayanlar için örnek verir. İkisi Allah’ın iki salih kuluyla evlidir. Fakat onlara ihanet ederler.

Kocaları Allah karşısında fayda sağlayamaz. Kendilerine şöyle denir: “Girenlerle birlikte ateşe girin.”

Örnekte aile yakınlığı kendi ihanetleriyle açıkça yan yana durur. Salih kullarla ilişkileri sonlarını değiştirmeyen iki kadın söz konusudur. Lût’un eşi kurtuluş anlatısında zaten istisnadır. Sonraki örnek ilişkinin kendisinin Allah karşısında koruma vermediğini gösterir.

Tekrarlanan istisna böylece ağırlık kazanır. Lût’un ailesi anılmış ve kurtarılmıştır. Eşi sırf evlilikle ayrım gözetmeden vaade dahil edilmez. Kurtuluşu belirlenmiş salih elçi kendi konumuyla onun hükmünü üstünden alamaz.

Şehirden anlayan insanlar için açık bir işaret kalır. Hatıra mevcut bir yol üzerindedir. Başkaları yalnız uzak bir hikâyeyi düşünerek değil, kendi yollarında onun yanından geçer.

Kuran dinleyenlere seslenir: “Sabahleyin ve geceleyin yanlarından geçiyorsunuz. Aklınızı kullanmayacak mısınız?”

Yanından geçmek anlamanın yerini tutmaz. İz yolda ulaşılacak kadar yakındır. Fakat soru insanların anlamını alıp almadığıdır.

Allah orada acı azaptan korkanlar için bir işaret bırakmıştır. Anlatı onu müminler için de işaret olarak anar. Lût’u kurtaran, hükmü kavmini yakalayan Rab güçlü ve merhametlidir.

Hikâye böylece Lût’un çağrısından misafirlere, sıkıntıdan gece emrine, belirlenmiş sabahtan yoldaki ize varır. Kavim uyarıyı tartışmıştır. Şimdi sonlarının yanından geçen veya öğrenenler için anlama sorusu hâlâ açıktır.